Oorzaak van constante leegloop en erger in Oost Duitsland

Afgelopen week is in Duitsland fors gediscussieerd over een publicatie van Dr. Felix Rösel. Rösel werkt voor het ifo instituut, dat over een goede reputatie beschikt. De bevindingen van Rösel over de huidige staat van de oost Duitse economie en bevolking waren voor velen onverwacht negatief. Dertig jaar na de val van de muur staan veel seinen op rood.

Onafhankelijk

Voor onderzoekers zijn publicaties van het onafhankelijke ifo een prettige bron van informatie. Het is, in tegenstelling tot andere instellingen, een organisatie die de wetenschappelijke achtergrond scherp in het oog houdt. Daarom kunnen ook stellingen en bevindingen worden verwoord op een manier die de politiek of het bedrijfsleven minder goed uitkomt. Dat is met de publicatie van Rösel “Die Wucht der deutschen Teilung wird völlig unterschätzt” zeer waarschijnlijk ook het geval.

Politieke context

De analyse van Rösel komt op het moment dat het politieke landschap van oost Duitsland steeds vaker gedomineerd wordt door de extreem nationalistische en xenofobe AfD. Berlijn als politiek centrum worstelt ook met de vraag hoe lang het nog extra geld in het oosten moet stoppen. De bedoeling door jaarlijkse forse donaties de economische achterstand weg te werken was goed. De Solidaritätszuschlag, die sinds 1998 als een belasting van 5,5% over het inkomen bestaat en dit mogelijk maakt is steeds meer omstreden. De voormalige BRD deelstaten vinden dat het geld ondertussen beter kan worden ingezet om de marode wegen, bruggen en infrastructuur in het Westen op te lappen. De oostelijke deelstaten willen natuurlijk niet dat de geldkraan wordt dichtgedraaid, ook al zijn de effecten daarvan steeds lastiger te duiden. Berlijn is trouwens voornemens de Soli per 2021 te gaan afbouwen, maar of dat en het tempo doorgaat is onduidelijk.

Krimp

Een van de redenen waarom de impact van de Soli voor het oostelijk deel van de Duitsland steeds minder meetbaar wordt heeft te maken met de krimp.

Dat is ook de rode draad van het werk van Rösel. Voor de complete pers, en daarmee de politiek en de bevolking, komt hij met de onverwachte mededeling dat de oostelijke delen van Duitsland verder leegbloeden. De krimp is een bekend gegeven, er wordt al langer over geschreven.

De cijfers van Rösel laten zien dat de krimp genadeloos doorzet. In het deel van Duitsland dat ooit de DDR (ex Berlijn) was leven nu even weinig mensen als in 1905. Ik het andere deel is sinds die zelfde periode de bevolking ongeveer verdubbeld.

Leegloop

De oorzaken en de impact van de krimp – op beiden legt Rösel de vinger. In beide gevallen doet dat ook pijn. De oorzaken van de krimp zijn een netto uitstroom van mensen. Eerst was die er na de tweede Wereldoorlog (vluchten voor het Rode Leger en het communisme). Toen was er de tweede stroom die leidde tot de bouw van de muur (1962). Toen de muur begon te wankelen (1989) kwam er weer een stroom op gang. Het waren in 1962 en rond 1989-1991 vooral jongeren, beter opgeleide en opvallend vaak vrouwen die hun heil in de BRD zochten.

Sachsen is erg

Die leegloop had gecompenseerd kunnen worden. Na 1945 waren vele etnische Duitsers uit het Oosten gedwongen te vluchten. In de BRD waren ze min of meer welkom. In het sovjet zone die later de DDR zou worden was dat minder het geval. Sachsen weigerde pertinent “buitenlandse Duitsers” op te vangen. De trieste constatering die Rösel en delen van de pers maken is dat Sachsen ook nu nog het gebied is met de minste instroom van nieuwe Duitsers en het hoogste aantal meldingen van xenofobe incidenten. Die bedenkelijke traditie is ook een reden waarom het niet lukt de economie van dat deel van het land (de paar steden daargelaten) op te krikken. Er zijn te weinig mensen, de instroom van creatieven of ondernemers is minimaal. Wat resteert zijn landstreken die minimaal leefbaar zijn en waar de AfD en andere bruinhemden ongestoord kunnen marcheren. De houding van de politiek in Sachsen was in 1945 erg. Alles wijst erop dat het anno 2019 niet verbeterd is.

Reacties

De reacties op het werk van Rösel zijn in de eerste plaats de massale media aandacht. Kranten en omroepen die hier over bericht hebben, zijn overladen met reacties. Gefilterd voor trollen en haatzaaiers valt uit die reacties op te maken dat “de lezer” begrijpt dat er iets niet in orde is met een deel van het land. Dat is in principe een goede ontwikkeling. Dat de Soli ter discussie wordt gesteld is onvermijdelijk, net zo als de vraag waarom delen van het land nog niet in de 21ste eeuw zijn aangekomen.

Reacties zijn een, het benoemen van een oplossing is een ander punt. Die oplossing is er nog niet en vanwege de complexiteit van het vraagstuk is dat ook begrijpelijk.


Het geeft onderzoekers van uiteenlopend pluimage de tijd en kans nog eens heel goed naar deze “case” te kijken. Zelfs voor marketeers van hier van te leren. Schijnbaar onbegrensde budgetten kunnen niet helpen als de voornaamste reden van de achterstand of afwijzing een herhaling is van gedrag dat tot 70 jaar terug gaat in de tijd.

Share: