Ketenaansprakelijkheid – onderschat risico voor Nederland

Op de vaker gestelde vraag wat in 2021 een kans of risico voor Nederland is geef ik tegenwoordig als antwoord: ketenaansprakelijkheid. Het valt daarbij op dat bijna niemand dat begrip kan plaatsen. Men denkt aan de bouw en illegale onderaannemers of aan kleding en uitgebuite arbeiders in Bangladesh.

WKA en de bouw

Sinds eind vorige eeuw is in Nederland de Wet Keten Aansprakelijkheid (WKA) van kracht. Daarmee kan de fiscus net betaalde premies en loonbelasting verhalen op een hogere schakel in de keten. De wet moest vooral een einde maken aan het verschijnsel van onderaannemers in de bouw die geen premies afdroegen en zich failliet lieten verklaren om even later onder een andere naam weer op te duiken.

Dat verschijnsel kwam vooral voor in de bouw, maar was nadrukkelijk niet alleen daar te vinden. Ook in de scheepsbouw en in de industrie was het een bekend verschijnsel, schoonmaakbedrijven waren en zijn een andere beruchte sector.

Ketenaansprakelijkheid in de retail

Het begrip ketenaansprakelijkheid wordt ook al de nodige jaren gebruikt in relatie tot retail, en dan vooral de kledingsector. Grote ketens, maar ook de inkoopplatformen worden onder druk gezet te zorgen dat de productie op verantwoorde wijze plaatsvindt. Ze moeten er steeds inspanningen verrichten om te kunnen aangeven dat ze daarop controleren. Ketens die dat niet doen kunnen rekenen op een portie negatieve publiciteit. C&A, H&M en Primark hebben daar al de nodige ervaring mee.

Duitse voorzet

Nederlandse ondernemers die er van uitgaan dat zijn weinig met ketenaansprakelijkheid te maken hebben, omdat ze heel andere sectoren vertegenwoordigen kunnen vanaf 2021 weleens een probleem krijgen. De oorzaak daarvan is Duitse wetgeving. Die is er nog niet, maar de contouren zijn meer dan duidelijk. Dat geldt ook voor de EU impact.

Berlijn heeft een wetsontwerp in de maak dat het begrip ketenaansprakelijkheid uitbreidt. Elke ondernemer moet kunnen aangeven dat hij geen diensten, producten of componenten afneemt van partijen die de mensenrechten overtreden. Het inkopen van kleding of IT uit China wordt dan wel even een ander verhaal. Groente en fruit uit Turkije en Egypte kan dan ook moeilijk worden.

De Duitse regering weet donders goed dat met een dergelijk voorstel de Duitse kiezers worden gepaaid en dat delen van het bedrijfsleven hier mordicus tegen is. Het eerste is mooi meegenomen, het tweede vereist een andere aanpak.

Op de EU agenda

Die aanpak is inmiddels bekend. Berlijn zet het onderwerp ook in Brussel op de agenda. Daarmee wil het voorkomen dat foute goederen en producten niet elders in de EU belanden en daarna onder het mom vrij verkeer van goederen het land inkomen. Niet alle EU lidstaten zullen staan te springen om deze plannen openlijk te steunen. Dat is echter iets anders dan het tegenstemmen. Er is namelijk een belangrijk voordeel te behalen met Europese wetgeving op dit niveau. Over de as van ketenaansprakelijkheid kan het outsourcen van productie, en daarmee het verlies van banen, worden vermeden. Daarom heeft aangescherpte wetgeving voor de ketenaansprakelijkheid zowel nadelen als voordelen.

Share: